Madde Kullanım Sorunları Rehberi

Madde kullanım sorunu ne zaman düşünülür?

Alkol veya diğer maddelerin kullanımı kişinin fiziksel sağlığını, ruh sağlığını, ilişkilerini, iş/okul sorumluluklarını veya güvenliğini bozduğunda profesyonel değerlendirme önemlidir. Madde kullanım bozuklukları irade zayıflığı olarak değerlendirilmemelidir; biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin birlikte rol oynayabildiği ve tedavi edilebilen sağlık sorunlarıdır.

Dikkat edilmesi gereken işaretler

• Başlangıçta planlanandan daha fazla veya daha uzun süre kullanmak.
• Kullanımı azaltma ya da bırakma girişimlerinde tekrar tekrar zorlanmak.
• Maddeyi elde etme, kullanma veya etkisinden çıkma için giderek daha fazla zaman harcamak.
• Aynı etki için daha fazla miktara ihtiyaç duyma veya kullanım bırakıldığında rahatsız edici belirtiler yaşama.
• İş, okul, aile veya ilişki sorumluluklarının aksaması.
• Fiziksel, psikolojik veya sosyal zarar görülmesine rağmen kullanımın sürmesi.
• Araç kullanma veya başka riskli koşullarda madde kullanımı.

Değerlendirmede neler ele alınır?

Madde türü, miktarı, kullanım sıklığı ve süresi kadar kullanımın hangi işlevi gördüğü de önemlidir. Bazı kişiler maddeyi kaygıyı bastırmak, uyumak, travmatik anılardan uzaklaşmak, sosyal ortamlarda rahatlamak veya çökkünlükle baş etmek için kullanabilir. Depresyon, travma, kaygı, DEHB, bipolar bozukluk ve diğer ruh sağlığı durumları ayrıca değerlendirilmelidir.

Yoksunluk ve tıbbi güvenlik

Bazı maddelerin yoğun veya uzun süreli kullanımından sonra ani bırakılması ciddi yoksunluk belirtilerine yol açabilir. Bu nedenle özellikle düzenli ve yüksek düzeyde kullanım söz konusuysa bırakma planı profesyonel tıbbi değerlendirmeyle yapılmalıdır. Bilinç değişikliği, nöbet, ağır ajitasyon, ciddi kusma/sıvı kaybı, nefes sorunu veya aşırı doz şüphesi acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Hangi destekler kullanılabilir?

Destek planı kişiye göre değişir. Motivasyonel görüşme, bilişsel davranışçı yaklaşımlar, tetikleyicileri ve yüksek riskli durumları tanıma, nüks önleme, sosyal destek ağlarını güçlendirme ve bazı madde kullanım bozukluklarında hekim tarafından değerlendirilen ilaç tedavileri kullanılabilir. Gerektiğinde daha yoğun ayaktan tedavi, yatılı tedavi veya tıbbi detoks programları düşünülebilir.

Online destek hangi aşamada yararlı olabilir?

Çevrim içi psikolojik destek; motivasyon oluşturma, kullanım örüntüsünü anlama, tetikleyicileri belirleme, nüks önleme planı geliştirme ve eşlik eden kaygı/stresle çalışma açısından yararlı olabilir. Ancak ağır yoksunluk, aşırı doz, akut zehirlenme, ciddi fiziksel komplikasyon veya güvenlik riski online görüşmeyle yönetilmemelidir.

Yakınlar için

• Utandırma ve damgalama yerine sağlık ve güvenlik odaklı konuşun.
• Kullanımın sonuçlarını tamamen üstlenerek sorunu görünmez hâle getirmemeye çalışın.
• Kendi sınırlarınızı ve güvenliğinizi koruyun.
• Acil risk varsa profesyonel ve yerel acil hizmetlerden yardım alın.

İlk görüşmeye hazırlanırken

Kullanılan maddeyi, yaklaşık miktarı, sıklığı, son kullanım zamanını, daha önceki bırakma denemelerini, kullanılan ilaçları ve önemli fiziksel sağlık sorunlarını not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Bilgilerin açık paylaşılması güvenli planlama açısından önemlidir.

Profesyonel destek seçenekleri →   ·   İndirilebilir PDF rehber →