Otizm Spektrum Bozukluğu Rehberi

Otizm spektrum bozukluğu nedir?

Otizm; kişinin dünyayı algılama, sosyal iletişim kurma, ilgi alanlarını düzenleme ve duyusal uyaranlara yanıt verme biçiminde gelişimsel farklılıklarla ilişkili nörogelişimsel bir durumdur. Otistik bireylerin ihtiyaçları ve güçlü yönleri birbirinden çok farklı olabilir. Bu nedenle destek yaklaşımı kişiyi tek bir kalıba sokmak yerine iletişim tercihlerini, özerkliğini, günlük işlevselliğini ve yaşam kalitesini desteklemeye odaklanmalıdır.

Sık görülebilen özellikler

• Sosyal ipuçlarını, mecazları veya örtük mesajları yorumlamada farklılıklar.
• Karşılıklı konuşma, sosyal başlatma veya ilişki sürdürme biçiminde kendine özgü özellikler.
• Belirli ilgi alanlarına derin ve uzun süreli odaklanma.
• Rutin, öngörülebilirlik ve hazırlık ihtiyacının belirgin olması.
• Ses, ışık, dokunma, koku, kalabalık veya belirli dokulara karşı duyusal hassasiyet ya da duyusal arayış.
• Tekrarlayan hareketler, düzenleme biçimleri veya kendini sakinleştirmeye yardımcı davranışlar.

Çocukluk ve yetişkinlikte nasıl görünebilir?

Otizm yalnızca çocukluk dönemine ait değildir. Bazı kişiler çocuklukta değerlendirilirken bazıları yetişkinlikte, özellikle sosyal ve mesleki yük arttığında ya da uzun yıllar boyunca özelliklerini maskeleyerek yaşadıktan sonra değerlendirmeye başvurabilir. Yetişkinlerde sosyal tükenme, duyusal aşırı yüklenme, değişikliklere uyum güçlüğü, yoğun ilgi alanları veya sosyal durumları sürekli zihinsel olarak analiz etme gibi örüntüler dikkat çekebilir. Tek bir belirti veya internet testi tanı koydurmaz.

Profesyonel değerlendirmede neler ele alınır?

Değerlendirmede gelişim öyküsü, çocukluk dönemindeki sosyal iletişim özellikleri, okul ve iş yaşamı, duyusal profil, günlük yaşam becerileri ve kişinin kendi deneyimi birlikte incelenir. DEHB, kaygı, depresyon, öğrenme güçlükleri, travma ve uyku sorunları gibi eşlik eden durumlar da ayrıca değerlendirilmelidir. Gerektiğinde aileden veya geçmiş gelişim bilgilerini bilen kişilerden bilgi alınabilir.

Destek neyi amaçlar?

Destek, otizmi ortadan kaldırmayı değil kişinin ihtiyaçlarına uygun çevre, iletişim ve baş etme yöntemlerini geliştirmeyi amaçlar. Duyusal düzenlemeler, planlama ve rutin desteği, sosyal iletişim tercihlerini güçlendirme, okul/iş uyarlamaları, psikoeğitim ve eşlik eden kaygı veya depresyon için uygun psikolojik tedaviler kullanılabilir. Çocuk ve ergenlerde aile ve okul işbirliği önemli olabilir.

Online psikolojik destek ne zaman yararlı olabilir?

Çevrim içi görüşme; kaygı, stres, sosyal tükenme, günlük planlama, öz savunuculuk, yaşam geçişleri ve eşlik eden psikolojik güçlüklerle çalışmak için uygun olabilir. Kişi kendi ortamında bulunabildiği için bazı duyusal yükler azalabilir. Bununla birlikte kapsamlı otizm tanı değerlendirmesi, yerel düzenlemeler ve kişinin ihtiyacına göre yüz yüze veya çok disiplinli değerlendirme gerektirebilir.

Yakınlar için destek önerileri

• Duyusal hassasiyetleri küçümsemeyin ve zorla maruz bırakmayın.
• İletişimde açık, doğrudan ve öngörülebilir olmaya çalışın.
• Değişiklikleri mümkün olduğunda önceden haber verin.
• Zorla göz teması veya sosyal performans beklentisi oluşturmayın.
• Kişinin güçlü yönlerini ve bağımsız karar verme hakkını destekleyin.

Ne zaman hızlı yardım gerekir?

Kendine zarar verme düşüncesi, ağır depresyon, güvenlik riski, temel öz bakımın belirgin bozulması veya akut psikiyatrik kriz varsa rutin online danışmanlık yerine bulunduğunuz yerdeki uygun acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

Görüşmeye hazırlanmak için

Son haftalarda sizi en çok zorlayan durumları, duyusal tetikleyicileri, günlük rutinleri, uyku düzenini ve daha önce aldığınız destekleri not edin. Görüşmenin hedefini bir cümleyle belirlemek süreci kolaylaştırabilir: ‘Bu görüşme sonunda hangi güçlüğü daha iyi anlamak veya hangi sonraki adımı netleştirmek istiyorum?’

Danışmanlık seçeneklerini inceleyin →   ·   2 sayfalık PDF rehberleri aç →