Şizofreni ve Psikotik Bozukluklar Rehberi

Şizofreni ve psikotik bozukluklar nedir?

Psikoz; kişinin düşünce, algı ve gerçekliği değerlendirme biçiminde belirgin değişikliklerin ortaya çıkabildiği bir durumdur. Şizofreni, psikotik belirtilerin görülebildiği ciddi ruh sağlığı bozukluklarından biridir; ancak her psikoz şizofreni anlamına gelmez. Duygudurum bozuklukları, bazı maddeler veya ilaçlar, nörolojik ve başka tıbbi durumlar da psikotik belirtilerle ilişkili olabilir. Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan belirtilerde profesyonel değerlendirme önemlidir.

Hangi belirtiler görülebilir?

• Sanrılar: güçlü biçimde inanılan ancak gerçeklikle uyuşmayan düşünceler.
• Halüsinasyonlar: dışarıda karşılığı olmadığı hâlde ses, görüntü veya başka duyusal deneyimler yaşamak.
• Düşünce ve konuşmada dağınıklık: konuşmanın izlenmesinin zorlaşması veya fikirlerin belirgin biçimde kopuklaşması.
• Davranış değişiklikleri: belirgin ajitasyon, geri çekilme, alışılmadık davranışlar veya günlük rutinlerin bozulması.
• Motivasyon ve sosyal işlevde azalma: öz bakım, okul/iş ve ilişkilerde belirgin gerileme.

İlk psikoz döneminde neden hızlı değerlendirme önemlidir?

Yeni başlayan psikoz belirtilerinde kişinin güvenliği, öz bakım düzeyi, kullandığı ilaçlar/maddeler, uyku düzeni, fiziksel ve nörolojik belirtiler ve duygudurum değişiklikleri birlikte ele alınır. İlk değerlendirme yalnız tanı adı koymak için değil, acil tıbbi nedenleri ayırt etmek ve güvenli tedavi planı oluşturmak için yapılır.

Tedavide hangi yaklaşımlar kullanılabilir?

Tedavi kişiye ve belirtilerin nedenine göre düzenlenir. Şizofreni ve benzeri psikotik bozukluklarda hekim gözetiminde antipsikotik ilaçlar, psikoeğitim, aile müdahaleleri, psikososyal rehabilitasyon, sosyal beceri ve işlevsellik desteği ve düzenli takip kullanılabilir. İlaçların kendi kendine kesilmesi veya değiştirilmesi nüks ve güvenlik açısından risk oluşturabileceğinden tedavi planı hekimle birlikte yürütülmelidir.

Yakınlar nasıl yardımcı olabilir?

• Kişinin yaşadığı korkuyu ve sıkıntıyı küçümsemeyin.
• Sanrı veya halüsinasyon içeriğiyle sert tartışmaya girmek yerine sakin ve güvenli iletişim kurun.
• Yanlış bir inancı doğrulamak zorunda değilsiniz; ‘Bunun seni çok korkuttuğunu görüyorum’ gibi duyguyu kabul eden ifadeler kullanabilirsiniz.
• Uyku bozulması, sosyal çekilme, ilaç bırakma veya davranıştaki belirgin değişiklikleri erken uyarı işareti olarak ciddiye alın.
• Kriz planı ve tedavi ekibiyle iletişim bilgilerini önceden erişilebilir tutun.

Online psikolojik desteğin sınırları

Stabil dönemde psikoeğitim, stres yönetimi, günlük yapılandırma, sosyal destek ve nüks önleme gibi konularda online görüşme yararlı olabilir. Ancak akut psikoz, gerçeklikten belirgin kopma, ağır ajitasyon, kendine veya başkasına zarar verme riski, ciddi öz bakım bozukluğu veya tıbbi acil durum şüphesi online rutin danışmanlık kapsamında yönetilmemelidir.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Kişi kendisine veya başkasına zarar verme niyeti taşıyorsa, ağır biçimde gerçeklikten kopmuşsa, günlerce uyumuyorsa, temel beslenme/sıvı alımını sürdüremiyorsa, ciddi ajitasyon ya da bilinç değişikliği varsa bulunduğunuz yerdeki acil sağlık veya psikiyatri hizmetlerine başvurun.

Görüşmeye hazırlanmak için

Belirtilerin ne zaman başladığını, son haftalardaki uyku değişikliklerini, kullanılan ilaç/maddeleri, daha önceki psikiyatrik tedavileri ve ailede benzer durum öyküsünü not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Kişinin güvendiği bir yakının değerlendirmeye eşlik etmesi bazı durumlarda yararlı olabilir.

2 sayfalık Şizofreni ve Psikoz PDF rehberini indir →